Szkoła Podstawowa nr 2

w Mońkach

Menu główne
Schronisko młodzieżowe
O nas
Dokumenty
Przyjaciele Szkoły
Archiwum

Język polski

stronę redagują: p. A. Anszczak, p. A. Kirejczyk, p. K. Oszczapińska

Środki stylistyczne

Onomatopeja - czyli dźwiękonaśladownictwo to używany w poezji środek artystyczny polegający na takim dobieraniu wyrazów (istniejących w mowie lub wymyślonych), że naśladują swym brzmieniem opisywane zjawisko lub dźwięki wydawane przez opisywany przedmiot.

Przykład: "I dudni, i stuka, łomocze i pędzi,
A dokąd? A dokąd? A dokąd? Na wprost!"

 

Porównanie - zestawienie cech z zastosowaniem spójników: jak, jako, jak gdyby, niby, jakoby, na kształt

np. "gryka jak śnieg biała"
"wóz jak łódź brodzi"

 

Epitet - oznacza słowo określające rzeczownik. Epitety najczęściej występują w postaci przymiotnika, czasem w postaci rzeczownika. Epitet to tyle, co określenie. Swoistym zjawiskiem jest tzw. epitet stały, tzn. określenie zawsze odnoszone do tego samego zjawiska. Ten rodzaj epitetu występował przede wszystkim w poezji antycznej (np. „szybkonogi Achilles”). Specyficznym rodzajem epitetu jest tzw. epitet metaforyczny. Użyty w tej funkcji wyraz określający traci swe podstawowe znaczenie, przybiera zaś inne.

 

Metafora (przenośnia)- to wyrażenie, które poprzez nietypowe połączenie wyrazów uzyskuje nowe (metaforyczne) znaczenie.
Potoczna- np. ostry język, rozmowa w cztery oczy , życiowe zakręty
Poetycka- np. skrzydła tęsknoty, ubrane w zieloności szatę

Odmiany metafory:

animizacja (ożywienie)- nadanie przedmiotom, zjawiskom, pojęciom cech istot żywych- ludzi i zwierząt np. szły lipy, gubiły kwiaty 

personifikacja (uosobienie) - nadawanie przedmiotom, pojęciom cech ludzkich, przedmioty, pojęcia, rośliny, zwierzęta mogą zachowywać się jak ludzie, odczuwać. np. skowronek zapłakał, słońce myślało, kwiaty uśmiechały się, lew przemówił.

oksymoron - to zestawienie wyrazów o sprzecznym znaczeniu np. gorący lód, ciemna jasność, gorzka słodycz, czarny śnieg
Części mowy a części zdania

CZĘŚCI MOWY

 

Odmienne:

 

1. Rzeczownik - oznacza przedmioty, osoby, rośliny, zwierzęta, zjawiska przyrody, pojęcia, czynności i cechy. Odmienia się przez przypadki (tzw. deklinacja), liczby (liczba pojedyncza i mnoga) i rodzaje (męski, żeński, nijaki).

 

Przypadki:

Mianownik (M) - Kto? Co?

Dopełniacz (D) - Kogo? Czego?

Celownik (C) - Komu? Czemu?

Biernik (B) - Kogo? Co?

Narzędnik (N) - Kim? Czym?

Miejscownik (Msc) - O kim? O czym?

Wołacz (W) - O!

 

W danych przypadkach niektóre rzeczowniki mogą mieć różne postaci tego samego tematu. Nazywa się je wtedy tematami obocznymi. Oboczności polegają na wymianie spółgłosek lub samogłosek, np.:

M: wąż, ale D: węża

M: droga, ale C: drodze

M: anioł, ale Msc: o aniele

M: las, ale Msc: o lesie

 

2. Czasownik - oznacza czynności lub stany. Odpowiada na pytania: co robi? co się z nim dzieje? w jakim jest stanie? Odmienia się przez osoby, liczby, czasy (przeszły, teraźniejszy i przyszły), tryby (orzekający, przypuszczający i rozkazujący) i strony (czynna, bierna i zwrotna). W liczbie pojedynczej występuje w trzech rodzajach: męskim, żeńskim i nijakim, a w liczbie mnogiej w dwóch: męskoosobowym i niemęskoosobowym.

 

3. Przymiotnik - oznacza właściwości osób, zwierząt, przedmiotów i pojęć; określa rzeczownik. Odpowiada na pytania: jaki? jaka? jakie? który? która? które? czyj? czyja? czyje? Odmienia się przez przypadki, liczby i rodzaje.

 

Stopniowanie (stopień równy, wyższy i najwyższy):

proste (regularne): I. ładny

II. ładniejszy

III. najładniejszy

opisowe: I. słony

II. bardziej słony

III. najbardziej słony

nieregularne: I. zły

II. gorszy

III. najgorszy

 

"Nie" z przymiotnikami w stopniu wyższym i najwyższym piszemy oddzielnie!

 

Nieodmienne:

 

1. Przysłówek - oznacza różne okoliczności wykonania danej czynności: miejsce, czas, sposób, stopień. Określa czasownik. Odpowiada na pytania: jak? gdzie? kiedy? Najczęściej tworzy się go od przymiotnika, dlatego też stopniuje się go tak samo jak przymiotnik.

 

2. Przyimek - nie jest samodzielną częścią mowy. Występuje głównie z rzeczownikiem i razem tworzą całość znaczeniową (wyrażenie przyimkowe) - np. na podstawie, na wycieczkę, pod względem.

Przyimki dzielimy na proste (bez, do, z, za, o, w, dla, przed, pod, między, ku, po, przy, na, mimo, u, nad itd.) i złożone (ponad, pomiędzy, oprócz, spoza, obok, wbrew, zza, poprzez, pośród, pomimo itd.). Przyimki złożone z przyimków z prostych zawsze piszemy razem.

 

CZĘŚCI ZDANIA

 

W zdaniu wyróżniamy grupę podmiotu (podmiot i wyrazy, które go określają) i grupę orzeczenia (orzeczenie i wyrazy, które go określają).

 

Trzej najlepsi przyjaciele | bawili się w rycerzy w ruinach średniowiecznego zamku.

grupa podmiotu                     grupa orzeczenia

 

Podmiot z orzeczeniem tworzą w zdaniu związek główny. Pozostałe części mowy tworzą związki poboczne.

 

Podmiot - nadrzędna część zdania. Jest wykonawcą czynności. Odpowiada na pytania; kto? co? Wyróżniamy następujące rodzaje podmiotów:

- gramatyczny - wyrażony w mianowniku, np. Malarz namalował piękny obraz.

- logiczny - wyrażony w dopełniaczu, np. Nie ma sukcesów bez ciężkiej pracy.

- domyślny - np. Pojechaliśmy do Krakowa. [my]; Pójdę do sklepu po zakupy. [ja]

- szeregowy - np. Tomek, Łukasz i Jakub grają w piłkę nożną.

 

Orzeczenie - określa czynności lub stany osób albo rzeczy. Wyróżniamy dwa typy orzeczeń:

- czasownikowe - wyrażone osobową formą czasownika, np. Jutro pojedziemy do lasu na grzyby. Deszcz padał przez cały dzień.

- imienne - złożone z łącznika (osobowa forma czasowników: być, stać się, zostać) i orzecznika (innej części mowy), np. Jarek będzie pierwszy. Ta książka jest interesująca. Ania została aktorką. Ten dom jest z drewna.

 

Określenia:

 

Przydawka - określa rzeczownik. Odpowiada na pytania: jaki? jaka? jakie? który? która? które? czyj? czyja? czyje? ile? czego? Z czego?

 

Dopełnienie - określa czasownik. Odpowiada na pytania: kogo? co? czego? komu? czemu? kim? czym? itd. - odpowiada na pytania przypadków oprócz mianownika. Dopełnienie może być bliższe lub dalsze.

 

Okolicznik - określa czasownik. Wyróżniamy okoliczniki: miejsca, czasu, celu, przyczyny, sposobu, przyzwolenia, warunku.

Wyraz bliskoznaczny a wyraz pokrewny

Synonimy (wyrazy bliskoznaczne) - wyrazy o tym samym znaczeniu lub na tyle podobne znaczeniowo, że mogą występować zamiennie w określonych sytuacjach, np. dom - mieszkanie, chata, budynek

 

Wyrazy pokrewne - należące do rodziny danego wyrazu - mające z nim wspólną cząstkę np. dom, domownik, domofon, domowy itp.

 

Antonimy - wyrazy mające znaczenia przeciwstawne, np. twardy - miękki, drogo - tanio

 

Homonimy - wyrazy wieloznacze np. róża (kwiat, choroba, róża wiatrów) klucz (narzędzie do otwierania, zamykania, wiolinowy, ptaków), blok (rysunkowy, techniczny, jako budynek)

Rodzaje rymów

Podział rymów ze względu na układ rymujących się w strofie wyrazów


- rymy parzyste (sąsiadujące)
- rymują się wyrazy kolejnych wersów
układ aa, bb, cc 


- rymy nieparzyste, bądź przeplatane -
rymują się wyrazy co drugiego wersu 
układ ab ab 


- rymy okalające

(abba)


Przykład rymów parzystych:
O ludziach cokolwiek myślimy, (a)
Inaczej niż myślimy czynimy; (a)
Nie masz dla człowieka rzeczy, (b)
Której by nie miał na pieczy. (b)


Przykład rymów nieparzystych:
Jakże tu nie opiewać wysokiego drzewa, (a)
Co słońce go maluje jasnym promieniem, (b)
Gdy gałęziami się po horyzont rozlewa, (a)
Czaruje, jednoczy i spaja swym istnieniem. (b)


Przykład rymów okalających:
Jesteś tuż obok, choć z tropu zbity, (a)
Jeszcze nie pewien przyszłej miłości, (b)
Ledwo co godzien jej wspaniałości, (b)
Mało co jawny w niepewności skryty.” (a)


- rymy nieregularne -  wyrazy rymujące się nie tworzą żadnego układu

Podział rymów ze względu na rodzaj akcentu w wyrazie rymującym się


- rymy żeńskie - w zasadzie najczęstsze - tworzą je wyrazy wielosylabowe, a akcent pada na drugą sylabę od końca, np. swoboda - pogoda,


- rymy męskie : wykorzystujące akcent na ostatnią sylabę. Tworzą je wyrazy jednosylabowe, w których akcent pada na ostatnią sylabęod końca (cały wyraz). Przykładem może być: słoń - broń, dąb - głąb

- rymy daktyliczne (stosunkowo rzadko występujące), wykorzystujące akcent na trzecią sylabę od końca, np. wodziłbyś - dobiłbyś, przeczysta - pełnokrwista, zakochać - rozszlochać

Biorąc pod uwagę umiejscowienie rymów wyróżniamy:

- rymy końcowe - spotykane najczęściej a umieszczone na końcu wersu


- rymy wewnętrzne - umiejscowione w środku wersu - najczęściej są to rymy średniówkowe


- rymy inicjalne - rzadko spotykane, a umieszczony na początku wersu

Inne rymy:

- rymy określane jako dokładne, np. modzie - brodzie, znoju - powoju


- rymy niedokładne


- rymy gramatyczne - utworzone z wyrazów, których współbrzmienie wynika z takich samych końcówek gramatycznych (np. dwa rzeczowniki: poręczami - paradami, owady - posady, lub dwa czasowniki: widzimy - dzielimy, godzi - wodzi)


- rymy niegramatyczne utworzone z wyrazów należących do różnych kategorii gramatycznych lub różniących się formą gramatyczną (np. liczbą, czasem, przypadkiem, osobą), np. chwili - umili, minę - perzynę


-rymy bogate - obejmują wiele głosek (zwycięstwa - męczeństwa)


- rymy składane - kubrak lub brak, kanie - na nie,


- rymy banalne (częstochowskie) - stromizna - mielizna, kocham - szlocham


- rymy wyszukane, egzotyczne - powstałe poprzez unikalny dobór wyrazów: garby - zmarł by, znał cię - kształcie, pytonów - partenonów

Gdy mówimy o wierszu białym, wiedzieć musimy, iż pozbawiony on jest rymów. Jako pierwszy zastosował go Jan Kochanowski. Bardzo częsty w poezji współczesnej

Rodzaje i gatunki literackie

EPIKA (PROZA) to jeden z trzech rodzajów literackich. Zaprezentowane wydarzenia mogą być autentyczne lub wymyślone. Bohaterowie są opisywani przez narratora, który prezentuje historie kolejnych postaci. Fabuła jest tworzona z poszczególnych zdarzeń. Utwór jest zazwyczaj wielowątkowy. Na jednym wątku oparty jest gatunek noweli. Wątek tworzony jest przez układ zdarzeń powiązany z postacią albo omawianym problemem. Poprzez budowanie napięcia akcja zmierza do punktu kulminacyjnego dla prezentowanych zdarzeń, po którym następuje rozwiązanie akcji.

Gatunki epickie

Utwory epickie można zaliczyć do: mitów, podań, baśni, opowiadań, noweli, powieści, wśród których wyróżnia się powieści o tematyce historycznej, psychologicznej, obyczajowej, przygodowej, sensacyjnej, fantastycznonaukowej.

Narrator opowiada o świecie przedstawionym lub go opisuje, aby zaprezentować ważne zagadnienie, omówić istotną treść. Wyróżniamy narrację:

- pierwszoosobową - narrator posługuje się czasownikami w 1 os., ma ograniczoną wiedzę o świecie przedstawionym, jego oceny są subiektywne, staje się bohaterem utworu,

- trzecioosobowa - narrator jest zdystansowany, zwykle obiektywnie prezentuje świat przedstawiony w utworze.

Świat przedstawiony:

- fikcyjny wobec rzeczywistości, stworzony przez autora, odzwierciedlane są problemy świata rzeczywistego,

- zawiera elementy realistyczne (prawdopodobne), autentyczne (rzeczywiste miejsca zdarzeń, prawdziwe postacie)

Budowa świata przedstawionego:

- czas akcji,

- miejsce akcji,

- fabuła (wydarzenia): akcja (ciąg zdarzeń, którymi rządzi zasada przyczynowo-skutkowa, prowadzących do określonego celu), wątki (zdarzenia skupione na jednej osobie),

- bohaterowie (postacie główne, drugoplanowe, epizodyczne).

 

 

LIRYKA (POEZJA) to utwór, którego treścią są osobiste nastroje, refleksje, odczucia poety. Osobą wypowiadającą się w utworze lirycznym, czyli w wierszu jest podmiot liryczny, określany także jako "ja" liryczne. Poprzez monolog prezentuje on swe uczucia, stan swojej duszy, krajobraz wewnętrzny, refleksje dotyczące ważnych przeżyć.

 

Utwory liryczne to - najprościej rzecz ujmując - po prostu wiersze. W liryce - osoba, która wypowiada się, nazywana jest podmiotem lirycznym lub określana mianem "ja" lirycznego. To po prostu ten ktoś, kto otwiera przed nami swój świat wewnętrzny i w formie monologu mówi o swoich przeżyciach, wzruszeniach, doznaniach, dzieli się z nami swoją refleksją.

Gatunki liryczne:

- ody - utwory patetyczne, uroczyste, które opiewają ważne czyny, podniosłe idee,

- treny - utwory poświęcone zmarłej osobie, wyrażające żal po wielkiej stracie, wywodzą się ze starożytności,

- pieśni - utwory o zróżnicowanej tematyce, wykorzystujące różnorakie środki językowe, by wyrazić temat i uczucia z nim związane,

- fraszki - niewielkich rozmiarów utwory o tematyce żartobliwej,

- hymny - wywodzą się z kultury starożytnej, były to uroczyste pieśni poświęcone bóstwom i herosom, w późniejszym czasie pojawiły się również zagadnienia etyczne i filozoficzne,

- sonety - utwory o wyraźnym ukształtowaniu formalnym, zbudowane są według schematu: dwie zwrotki czterowersowe w formie opisu lub narracji i dwie strofy trzywersowe w formie refleksji albo wyznania, nie ogranicza to tematyki wierszy, do najsłynniejszych należą "Sonet do Laury" Petrarki oraz sonety Mickiewicza.

 

 

DRAMAT to rodzaj literacki, który obejmuje utwory pisane z przeznaczeniem do wystawiania na scenie teatralnej. Dlatego funkcjonuje w dwóch formach:

- jako zapisany tekst,

- jako realizacja sceniczna, czyli dzieło teatralne.

 

Cechy rodzajowe w dramacie to:

- nieobecność narratora,

- akcja wyraźnie, szybko prowadzona,

- prezentacja bohaterów przez wypowiedzi i działanie,

- dążenie do jedności miejsca i czasu,

- forma zapisu - tekst główny w postaci dialogów i monologów oraz tekst poboczny w formie didaskaliów (wskazówek dla realizatorów przedstawienia).

Lista zadanych pytań
Pytanie z dnia: 25-03-2017, godz. 14:27

Pytanie:

jak nazywaja sie nowe slowa wymyslone

Odpowiedź:

Nowe słowa to neologizmy.

Pytanie z dnia: 16-01-2017, godz. 21:09

Pytanie:

co to rymy?

Odpowiedź:

Rymy to (w uproszczeniu) takie same lub bardzo podobne zakończenia wersów.

Pytanie z dnia: 08-01-2015, godz. 14:34

Pytanie:

Nie mam pytań. Pragnę podziękować. Bardzo mi pomogliście - mogłam wytłumaczyć wnukowi w sposób prosty co jest co i dlaczego. Jeszcze raz dziękuję.
Ewa

Odpowiedź:

:)

Pytanie z dnia: 09-10-2013, godz. 20:32

Pytanie:

Podziel gwóźdź na sylaby

Odpowiedź:

Ten wyraz nie dzieli się na sylaby - zawiera tylko jedną samogłoskę, a to oznacza, że jest wyrazem jednosylabowym.

Treść nowego pytania:
[ Cookies - info ]Oprogramowanie CMS: DragoN-NogarD © ( www: http://nogard.pl )